Nieuw geologisch onderzoek suggereert dat de geschiedenis van het leven op aarde werd gevormd door een enorm, vergeten continent op de Noordpool. Deze ‘Arctische reus’, die een groot deel van wat nu Siberië en China heet, omvat, heeft mogelijk een wereldwijde afkoeling teweeggebracht die veel soorten heeft uitgeroeid en tegelijkertijd de dinosauriërs een concurrentievoordeel heeft gegeven om de planeet te veroveren.
De kaart van het Mesozoïcum opnieuw tekenen
Decennia lang was de heersende wetenschappelijke opvatting dat tijdens het Mesozoïcum (252 tot 66 miljoen jaar geleden) bijna al het land van de aarde was samengevoegd in één enkel supercontinent genaamd Pangaea, met uitzondering van de landmassa die China werd.
Paleontoloog Paul Olsen van Columbia University en zijn collega’s hebben dit model echter in twijfel getrokken. Door magnetische kenmerken in oude rotsen te analyseren – die fungeren als een ‘GPS’ om de breedtegraad te bepalen waarop rotsen werden gevormd – hebben onderzoekers ontdekt dat:
– China was feitelijk verbonden met Pangaea, en niet geïsoleerd.
– Siberië en China vormden samen een enorme landmassa gelegen binnen de Arctische Cirkel.
Deze ontdekking verandert fundamenteel ons begrip van de geografie van de aarde tijdens het Trias, ongeveer 201 miljoen jaar geleden.
Het Albedo-effect: een recept voor mondiale afkoeling
De overgang van het Trias naar het Jura werd gekenmerkt door een periode van intense vulkanische activiteit toen Pangaea uiteen begon te vallen en de Atlantische Oceaan vormde. Door dit vulkanisme kwamen enorme hoeveelheden aerosolen in de atmosfeer terecht, wat doorgaans leidt tot ‘vulkanische winters’.
Olsen stelt dat de aanwezigheid van het Arctische continent deze tijdelijke afkoeling heeft omgezet in een langdurige klimaatverandering via een proces dat bekend staat als het albedo-effect :
- Vulkanische koeling: Aërosolen blokkeerden zonlicht, waardoor de temperatuur op aarde daalde.
- IJsaccumulatie: In het hoge noorden voorkwam deze afkoeling dat het zomerijs smolt.
- De feedbacklus: Omdat ijs zeer reflecterend is (hoog albedo), kaatst het de zonnestraling terug de ruimte in. Hierdoor werd voorkomen dat de grond opwarmde, waardoor het ijs het hele jaar door kon blijven bestaan.
- Gevolgen op lange termijn: Deze feedbacklus had een poolijskap millennia lang in stand kunnen houden, waardoor de zeespiegel daalde en wijdverbreide uitsterving van soorten die niet in staat waren zich aan de plotselinge kou aan te passen, werd veroorzaakt.
Het evolutionaire voordeel van dinosaurussen
Hoewel een groot deel van de fauna in de wereld ten onder ging aan deze abrupte afkoeling, kunnen bepaalde dinosauriërs dankzij hun locatie goed gedijen.
Volgens Olsen bevolkten sommige dinosauruslijnen al deze enorme Arctische landmassa. Om de barre, besneeuwde winters op de hoge breedtegraden te overleven, hebben deze dieren waarschijnlijk een isolerende verenvacht ontwikkeld.
Toen de mondiale afkoeling plaatsvond, waren deze gevederde dinosaurussen op unieke wijze voorbereid op de verandering. Terwijl andere grote dieren met uitsterven bedreigd werden, bevonden deze veerkrachtige overlevenden zich in een positie om zich te verplaatsen naar de nieuw vrijgekomen ecologische niches, waarmee hun tijdperk van mondiale dominantie begon.
“Het is nieuw om de eerste dinosaurussen in een wereld met strenge winters in beeld te brengen… de combinatie van vulkaanuitbarstingen en ijs in het noorden zou een diepgaand effect op hen kunnen hebben gehad.” — Mike Benton, Universiteit van Bristol
Waarom dit belangrijk is
Dit onderzoek wijst op een belangrijke blinde vlek in de paleoklimatologie. Zoals Olsen opmerkt, worden poolgebieden vaak verkeerd weergegeven in wetenschappelijke diagrammen – uitgestrekt of geminimaliseerd – waardoor onderzoekers hun enorme invloed op mondiale klimaatsystemen over het hoofd zien. Door het Noordpoolgebied te erkennen als een centrale speler in de geografie van de aarde, kunnen wetenschappers de complexe relatie tussen platentektoniek, vulkanische activiteit en het voortbestaan van dominante soorten beter begrijpen.
Conclusie
De aanwezigheid van een enorm Arctisch continent creëerde een afkoelende feedbacklus die het klimaat op aarde opnieuw vormgaf. Deze ecologische verschuiving fungeerde als een biologisch filter, waardoor veel concurrenten werden uitgeschakeld en gevederde, aan de koude aangepaste dinosaurussen de kans kregen om mondiaal bekendheid te verwerven.
