Nieuw geologisch onderzoek suggereert dat de stilte van een vulkaan niet noodzakelijkerwijs betekent dat hij dood is. Uit een onderzoek onder leiding van vulkanologen van ETH Zürich blijkt dat sommige vulkanen, die voorheen als uitgestorven waren geclassificeerd, tijdens lange perioden van inactiviteit mogelijk enorme ondergrondse magmareservoirs verzamelen.
Deze bevinding daagt lang gekoesterde aannames in de vulkanologie uit en suggereert dat veel ‘slapende’ vulkanen veel gevaarlijker zouden kunnen zijn dan de huidige gevarenmodellen voorspellen.
De Methana-paradox: een stilte van 100.000 jaar
Om dit fenomeen te begrijpen, concentreerden onderzoekers zich op de Methana-vulkaan nabij Athene, Griekenland. Door de geologische geschiedenis van de plek over een periode van 700.000 jaar te analyseren, ontdekte het team een opvallende tegenstrijdigheid: een enorme ‘bloei’ van zirkoonkristallen vond plaats in een periode waarin de vulkaan volledig inactief leek.
Deze periode van inactiviteit duurde meer dan 100.000 jaar, maar het chemische bewijs suggereert dat magma in grote hoeveelheden onder het oppervlak werd geproduceerd.
De “vluchtrecorders” van de geologie
De onderzoekers bereikten deze doorbraak door zirkoonkristallen te bestuderen. Deze kleine mineralen fungeren als natuurlijke ‘vluchtrecorders’; ze vormen zich in magmatische omgevingen en houden een nauwkeurig overzicht bij van wanneer en waar ze zijn gemaakt.
Door gebruik te maken van radioactieve vervalsnelheden (zoals uranium) tot nu toe van meer dan 1.250 kristallen, reconstrueerde het team het ‘innerlijke leven’ van de vulkaan met ongekende precisie. Ze ontdekten dat de piek van de magmaproductie in Methana feitelijk samenviel met de langste periode van oppervlaktestilte.
Waarom “slapen” vulkanen terwijl magma zich opbouwt?
De studie verklaart deze paradox via de werking van subductiezones. Methana maakt deel uit van de Zuid-Egeïsche Vulkanische Boog, waar de ene tektonische plaat onder de andere schuift.
- De brandstof: Terwijl de plaat daalt, transporteert deze zeewater en sedimenten op de zeebodem naar het binnenste van de aarde.
- De reactie: Dit water hydrateert de mantel, waardoor de productie van magma wordt gestimuleerd.
- The Stall: Paradoxaal genoeg veroorzaakt dit water ook kristallisatie in het magma, waardoor het dikker en stroperiger wordt.
Dit verdikte, ‘natte’ magma beweegt veel langzamer dan typisch gesmolten gesteente. Hoewel het zich in enorme hoeveelheden diep onder de grond blijft ophopen, mist het de mobiliteit om door het oppervlak te breken, wat leidt tot eeuwen of zelfs millennia van bedrieglijke kalmte.
Implicaties voor mondiale vulkanische gevaren
Deze ontdekking is belangrijk omdat de huidige voorspellingen van vulkanische gevaren vaak gebaseerd zijn op een vereenvoudigde vuistregel: Als een vulkaan in ongeveer 10.000 jaar niet is uitgebarsten, mag hij als uitgestorven worden beschouwd.
De Methana-gegevens bewijzen dat deze tijdlijn onbetrouwbaar is. Een vulkaan kan veel langer ‘ademen’ en druk opbouwen dan eerder werd gedacht, zonder enig teken van leven aan de oppervlakte te vertonen. Dit creëert een groot risico voor menselijke nederzettingen, omdat een plotselinge uitbarsting van een waargenomen “uitgestorven” vulkaan de bevolking volledig onvoorbereid zou kunnen overvallen.
“We geloven eigenlijk dat veel vulkanen in de subductiezone periodiek gevoed kunnen worden door bijzonder nat primitief magma, iets dat de wetenschappelijke gemeenschap nog niet volledig heeft onderkend.”
— Răzvan-Gabriel Popa, ETH Zürich
Een oproep tot waakzaamheid
De onderzoekers suggereren dat de wetenschappelijke gemeenschap moet afstappen van de veronderstelling dat rust gelijk staat aan veiligheid. Om toekomstige rampen te voorkomen, bevelen zij mondiale gevarenautoriteiten aan om de monitoring van slapende vulkanen te vergroten door het volgende te volgen:
– Gasuitstoot
– Grondvervorming
– Vulkaan-tektonische aardbevingen
– Zwaartekrachtafwijkingen
Conclusie: Door te bewijzen dat magma zich duizenden jaren lang stilletjes kan ophopen, benadrukt dit onderzoek de dringende noodzaak om de status van “uitgestorven” vulkanen opnieuw te beoordelen en een rigoureuzere monitoring van lang slapende vulkanische locaties uit te voeren.
