Aleksander Popow jest często wspominany w Rosji jako wynalazca radia. Ale cała historia jest znacznie bardziej złożona, niż sugeruje mit narodowy. Popow urodził się w 1859 roku w Rudnikach Turyńskich, obecnie Krasnoturyńsku. Był fizykiem i inżynierem elektrykiem, który w 1895 roku stworzył prymitywny odbiornik radiowy. Zasadniczo był to detektor piorunów. Zbudował go, nie wiedząc, że w tym samym czasie włoski wynalazca Guglielmo Marconi pracował nad podobną technologią bezprzewodową.
Czy Popow wynalazł radio? Jest to kwestia, która w dalszym ciągu budzi kontrowersje. Jego eksperymenty były prawdziwe. Jego wkład nie budzi poważnych wątpliwości. Jednak historia zwykle preferuje Marconiego. Nie chodzi tylko o uznanie. Chodzi o to, jak nauka rozwija się w izolacji i połączonej globalnej sieci.
Z seminarium do morza
Popow pochodził ze skromnej rodziny. Jego ojciec był wiejskim księdzem. Młody Popow chciał pójść za jego przykładem i wstąpić do seminarium duchownego. Miał właśnie przyjąć święcenia kapłańskie. Ale w 1877 zmienił zdanie. Zainteresował się matematyką. Studiował na uniwersytecie w Petersburgu, który ukończył z wyróżnieniem w 1883 roku.
Wstąpił na wydział i uczył matematyki i fizyki. Zbliżał się do profesury. Ale jego zainteresowania znów się zmieniły. Jego uwagę przykuła elektrotechnika. Nie było wówczas w Rosji uniwersytetów, na których wykładano ten przedmiot. Dlatego Popow dostał pracę jako nauczyciel w Szkole Górniczej Marynarki Wojennej Rosji w Kronsztadzie.
To było strategiczne posunięcie. Szkoła przygotowywała marynarzy do obsługi urządzeń elektrycznych okrętów wojennych. Dało to także Popowowi dostęp do dobrze zaopatrzonej biblioteki i pełnoprawnego laboratorium. Wreszcie mógł śledzić rozwój nauki za granicą. Czytał o odkryciu fal elektromagnetycznych przez niemieckiego fizyka Heinricha Hertza. Popow zdał sobie sprawę, że fale te mogą przesyłać sygnały na duże odległości. Zaczął pracować nad ich otrzymaniem.
Wykrywacz piorunów i pierwszy bieg
W lipcu 1895 roku Popow zainstalował swoje urządzenie w obserwatorium meteorologicznym Instytutu Leśnictwa w Petersburgu. Urządzenie wykryło zakłócenia elektryczne w atmosferze. Został zaprojektowany do wykrywania piorunów.
Kilka miesięcy później opublikował artykuł. Zasugerował, że to samo urządzenie mogłoby odbierać sygnały ze sztucznego źródła. Aby to zrobić, potrzebny był jedynie wystarczająco mocny oscylator. Pomysł był radykalny. Przeniosła proces z rozpoznawania chaosu natury na zarządzanie komunikacją międzyludzką.
Już przed tym artykułem, 7 maja 1895 roku, Popow zademonstrował rozchodzenie się fal. Przemawiał w Towarzystwie Fizykochemicznym w Petersburgu. Przedstawił transmisję fal Hertza pomiędzy różnymi częściami uniwersytetu. Istnieją dowody na to, że przekazał on słowo „Heinrich Hertz” zapisane alfabetem Morse’a. Przewodniczący towarzystwa, który przewodniczył zebraniu, zapisał na tablicy znaki dźwiękowe. To była robocza demonstracja telegrafii bezprzewodowej.
Odchylenie w kierunku promieni rentgenowskich
Popow nie pozostał na tej ścieżce. W roku szkolnym 1895-1896 popadł w roztargnienie. Właśnie odkryto promienie rentgenowskie lub promienie rentgenowskie. Świat medyczny i naukowy był zachwycony. Popow zainteresował się przeprowadzaniem z nimi eksperymentów. Odłożył detektor piorunów. Całkowicie zmienił skupienie.
Potem nadszedł wrzesień 1896 roku. Popow przeczytał pierwsze gazety o demonstracjach Marconiego. Wyglądało na to, że żaden z mężczyzn nie wiedział o drugim. Marconi miał własne eksperymenty. Popow miał swój własny. Podobieństwa były wielkie, ale ścieżki były odrębne.
Wyścig do połączenia
Patent Marconiego z czerwca 1896 roku zmienił wszystko. To obudziło Popowa. Z nową pilnością powrócił do swojej pierwotnej pracy. Wspierała go rosyjska marynarka wojenna. Chcieli komunikacji bezprzewodowej dla swojej floty.
Do 1898 roku Popow i flota zapewnili komunikację statek-brzeg w odległości 10 kilometrów. To było praktyczne zwycięstwo. Pod koniec 1899 roku odległość wzrosła do około 50 kilometrów (30 mil). Popow podróżował także do Francji i Niemiec. Odwiedzał ich stacje radiowe. Widział rozwój technologii w innych krajach.
Późne rozpoznanie
Rząd rosyjski udzielił Popowowi zaskakująco niewielkiego wsparcia za jego życia. Zmiana kursu trwała 50 lat. Do 1945 roku sytuacja polityczna uległa zmianie. Teatr Bolszoj był pełen. W sali siedzieli naukowcy, marszałkowie, admirałowie i przywódcy Partii Komunistycznej. Na scenie była córka Popowa.
Świętowali 50. rocznicę „wynalezienia radia” Popowa. Ogłoszono, że 7 maja będzie odtąd obchodzony jako Dzień Radia. Była to zakrojona na szeroką skalę korekta przeoczenia historycznego. Ale czy to było słuszne?
Zaleta anteny
Zgadzamy się, że eksperymentalna praca Popowa z falami Hertza zasługuje na uznanie. Jednak nie jest powszechnie przyjęte, że to on wynalazł komunikację radiową. Jego opis urządzenia odbiorczego, opublikowany w styczniu 1896 r., niemal dokładnie pokrywa się ze zgłoszeniem patentowym Marconiego z czerwca 1896 r. Moment jest podejrzany.
Jednak Popow ma szczególne prawo do sławy. Uważa się, że jako pierwszy użył anteny do nadawania i odbierania fal radiowych. Ten niuans techniczny jest ważny. Widać, że myślał o fizyce propagacji sygnału, a nie tylko o komunikacji.
Popow powrócił do Petersburga w 1901 roku jako profesor w Instytucie Elektrotechniki. Później został jego dyrektorem. Zmarł pięć lat później, 31 grudnia 1905 roku. Nigdy nie widział globalnej sieci, którą pomógł stworzyć.
Marconi otrzymał patent. Zdobył sławę. Ale Popow położył fundamenty w próżni, chcąc zrozumieć niewidzialne fale wokół nas. Czy priorytet decyduje o wynalazcy, czy też niezależne odkrycie dowodzi nieuchronności technologii? Odpowiedź może leżeć w samej antenie. Łączy ziemię z niebem. Wypełnia lukę pomiędzy znanym i możliwym. Popow stał na tym moście.
