Rzeka Jangcy, niegdyś pogrążona w poważnym kryzysie ekologicznym, wykazuje niezwykłą poprawę po wprowadzeniu kompleksowego dziesięcioletniego zakazu połowów. Według czołowych biologów jest to jeden z największych sukcesów w zakresie ochrony ekosystemów słodkowodnych od dziesięcioleci.
Kryzys i reakcja
Od siedemdziesięciu lat Jangcy – trzecia co do długości rzeka świata i źródło życia dla 400 milionów ludzi – cierpi z powodu niszczenia siedlisk, zanieczyszczenia i niezrównoważonych praktyk połowowych. Na początku XXI wieku w rzece doszło do niszczycielskiej utraty różnorodności biologicznej, w tym wyginięcia baiji – delfina rzecznego, niegdyś czczonego jako bogini.
Chińscy naukowcy od dawna opowiadali się za całkowitym zakazem połowów, ale dopiero w 2021 roku rząd centralny nałożył surowy, dziesięcioletni zakaz. Nie była to tylko dyrektywa odgórna; został starannie zaprojektowany przy użyciu ewolucyjnej teorii gier, aby przewidzieć, jak społeczności, władze lokalne i rząd centralny zareagują na zachęty i kary.
Transformacja gospodarcza i korzyści dla środowiska
Skuteczność zakazu zależała od zajęcia się wpływem gospodarczym na około 200 000 zawodowych rybaków zależnych od rzeki. Rząd zainwestował około 3 miliardy dolarów w odszkodowania i alternatywne możliwości zatrudnienia, wycofując z eksploatacji około 100 000 statków rybackich.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie Science są imponujące. Naukowcy odnotowali ponad dwukrotny wzrost biomasy ryb w latach 2019–2021 oraz 2021–2023. Różnorodność biologiczna poprawiła się o 13%, a kilka zagrożonych gatunków wraca do zdrowia. Na przykład populacja delfinów rzeki Jangcy (bez płetw) wzrosła z 400 do 600 osobników.
Lekcje dotyczące globalnego zarządzania ekosystemem rzecznym
To ożywienie gospodarcze nie jest jedynie sukcesem lokalnym. Biolodzy, tacy jak Sebastien Brosse z Uniwersytetu w Tuluzie, podkreślają jego znaczenie dla innych borykających się z problemem dróg wodnych na całym świecie. Doświadczenie Jangcy stanowi szablon dla ambitnych wysiłków na rzecz ochrony przyrody, zwłaszcza w regionach stojących przed podobnymi wyzwaniami. Rzeka Mekong, borykająca się z własnymi problemami środowiskowymi, mogłaby skorzystać na wdrożeniu podobnych strategii.
„To jeden z pierwszych przypadków, kiedy możemy z całą pewnością powiedzieć, że środki rządowe nie tylko zadziałały, ale wręcz poprawiły sytuację” – powiedział Sebastian Bross.
Pozostałe wyzwania i perspektywy na przyszłość
Pomimo postępu Jangcy pozostaje bezbronna. Nielegalne połowy są nadal kontynuowane, zwłaszcza w dopływach takich jak Gan. Jakość wody wymaga dalszej poprawy, a zagrożone gatunki, takie jak jesiotr chiński, potrzebują nieograniczonego dostępu do tarlisk w pobliżu dużych zapór wodnych.
Ożywienie rzeki Jangcy pokazuje, że zdecydowane działania rządu w połączeniu z transformacją gospodarczą i rygorystycznym egzekwowaniem prawa mogą odwrócić dziesięciolecia pogarszania się stanu środowiska. Ta historia sukcesu sygnalizuje zmianę w podejściu Chin do zarządzania środowiskiem i daje nadzieję dla ekosystemów rzecznych na całym świecie.
