Aleksandr Popov wordt in Rusland vaak herinnerd als de uitvinder van de radio. Maar het hele verhaal is rommeliger dan de nationale mythe doet vermoeden. Popov werd in 1859 geboren in Turijnskije Rudniki, nu Krasnoturinsk. Hij was een natuurkundige en elektrotechnisch ingenieur die in 1895 een primitieve radio-ontvanger bouwde. Dit was in feite een bliksemdetector. Hij bouwde het zonder te weten dat de Italiaanse uitvinder Guglielmo Marconi op dat moment aan soortgelijke draadloze technologie werkte.
Heeft Popov de radio uitgevonden? Dit is een vraag die nog steeds aanleiding geeft tot discussie. Zijn experimenten waren echt. Zijn waarde wordt niet serieus in twijfel getrokken. Maar de geschiedenis geeft Marconi over het algemeen de overhand. Het gaat niet alleen om krediet. Het gaat over hoe de wetenschap zowel geïsoleerd als in een verbonden mondiaal netwerk vooruitgang boekt.
Van seminarie naar de zee
Popov kwam uit een bescheiden begin. Zijn vader was de dorpspastoor. De jonge Popov wilde dit voorbeeld volgen en naar een kerkelijk seminarie gaan. Hij zou heilige wijdingen op zich nemen. Maar in 1877 veranderde hij van gedachten. Hij was geïnteresseerd in wiskunde. Hij studeerde aan de Universiteit van Sint-Petersburg en studeerde cum laude af in 1883.
Hij werd lid van de faculteit en doceerde wiskunde en natuurkunde. Hij was op weg naar een hoogleraarschap. Maar zijn interesses veranderden opnieuw. Elektrotechniek eiste zijn aandacht op. Destijds waren er geen universiteiten in Rusland waar dit vak werd onderwezen. Dus nam Popov een baan aan als instructeur aan de Torpedoschool van de Russische Marine in Kronstadt.
Dit was een strategische zet. De school trainde matrozen in het omgaan met de elektrische uitrusting van oorlogsschepen. Het gaf Popov ook toegang tot een goed gevulde bibliotheek en een echt laboratorium. Eindelijk kon hij de ontwikkeling van de wetenschap in het buitenland volgen. Hij las over de ontdekking van elektromagnetische golven door de Duitse natuurkundige Heinrich Hertz. Popov realiseerde zich dat deze golven signalen over lange afstanden konden verzenden. Hij begon te werken om ze te ontvangen.
Bliksemdetector en eerste transmissie
In juli 1895 installeerde Popov zijn apparaat in het meteorologisch observatorium van het St. Petersburg Forestry Institute. Het apparaat detecteerde elektrische storingen in de atmosfeer. Het is ontworpen om bliksem te detecteren.
Een paar maanden later publiceerde hij een artikel. Hij suggereerde dat hetzelfde apparaat signalen van een kunstmatige bron zou kunnen ontvangen. Het enige dat nodig was, was een oscillator die sterk genoeg was. Het idee was radicaal. Het ging van het herkennen van de chaos van de natuur naar het beheersen van menselijke communicatie.
Vóór dit artikel, op 7 mei 1895, had Popov al de voortplanting aangetoond. Hij trad op in de Physicochemical Society of St. Petersburg. Hij presenteerde de overdracht van Hertz-golven tussen verschillende delen van de universiteit. Er zijn aanwijzingen dat hij “Heinrich Hertz” in morsecode heeft verzonden. De voorzitter van de club, die de vergadering voorzat, schreef de geluidsborden op het bord. Het was een werkende demonstratie van draadloze telegrafie.
Een omweg naar röntgenstraling
Popov bleef niet op dit pad. In het academiejaar 1895-1896 raakte hij afgeleid. Röntgenfoto’s of röntgenfoto’s waren net ontdekt. De medische en wetenschappelijke wereld bruiste. Popov raakte geïnteresseerd in het opzetten van experimenten voor hen. Hij zette de bliksemdetector in de wacht. Hij veranderde zijn focus volledig.
Toen kwam september 1896. Popov las de eerste kranten over Marconi’s demonstraties. Het lijkt erop dat geen van beide mannen iets van de ander wist. Marconi had zijn eigen experimenten. Popov had zijn eigen. De overeenkomsten waren groot, maar de paden waren gescheiden.
Racen op weg naar communicatie
Marconi’s patent in juni 1896 veranderde alles. Dat maakte Popov wakker. Met hernieuwde urgentie keerde hij terug naar zijn oorspronkelijke werk. Hij werd gesteund door de Russische marine. Ze wilden draadloze communicatie voor hun vloot.
In 1898 bereikten Popov en de vloot een schip-walcommunicatie op een afstand van 10 kilometer. Het was een praktische overwinning. De afstand nam eind 1899 toe tot ongeveer 50 kilometer (30 mijl). Popov reisde ook naar Frankrijk en Duitsland. Hij bezocht hun radiostations. Hij zag de technologie zich elders ontwikkelen.
Late herkenning
De Russische regering gaf Popov tijdens zijn leven opmerkelijk weinig steun. Het duurde vijftig jaar voordat de staat van koers veranderde. In 1945 was het politieke klimaat veranderd. Het Bolsjojtheater was vol. In het publiek zaten wetenschappers, maarschalken, admiraals en leiders van de Communistische Partij. Popovs dochter stond op het podium.
Ze vieren de 50ste verjaardag van Popovs ‘uitvinding van de radio’. Er werd aangekondigd dat 7 mei nu wordt gevierd als de dag van de radio. Het was een enorme correctie vanwege een historische vergissing. Maar klopte het?
Antennevoordeel
Men is het erover eens dat Popovs experimentele werk met Hertz-golven erkenning verdient. Het is echter niet algemeen aanvaard dat hij de radiocommunicatie heeft uitgevonden. Zijn beschrijving van zijn ontvangstapparaat, gepubliceerd in januari 1896, komt vrijwel exact overeen met Marconi’s patentclaim uit juni 1896. De timing is verdacht.
Popov heeft echter een bijzondere aanspraak op roem. Hij wordt beschouwd als de eerste die een antenne gebruikte om radiogolven te verzenden en te ontvangen. Dit technische detail is belangrijk. Het laat zien dat hij nadacht over de fysica van signaalvoortplanting en niet alleen over het gezoem van communicatie.
Popov keerde in 1901 terug naar Sint-Petersburg als professor aan het Electrical Engineering Institute. Later werd hij directeur ervan. Hij stierf vijf jaar later, op 31 december 1905. Het mondiale netwerk dat hij hielp creëren heeft hij nooit gezien.
Marconi kreeg een patent. Hij verwierf bekendheid. Maar Popov bouwde de basis in een vacuüm, uit een verlangen om de onzichtbare golven om ons heen te begrijpen. Bepaalt prioriteit de uitvinder of bewijst onafhankelijke ontdekking de onvermijdelijkheid van technologie? Het antwoord ligt wellicht in de antenne zelf. Het verbindt de grond met de lucht. Het overbrugt de kloof tussen het bekende en het mogelijke. Popov stond op deze brug.
