Kiedy wyobrażasz sobie wodospad, nie tylko „widzisz” spadającą wodę; możesz „usłyszeć” ryk sprayu i poczuć mokrą mgiełkę na skórze. Przez długi czas naukowcy debatowali, jak mózg sobie z tym radzi: czy po prostu odtwarza dane zmysłowe, czy może robi coś zupełnie innego?
Nowe badania opublikowane w czasopiśmie Neuron sugerują, że wyobraźnia nie jest prostą reprezentacją naszych uczuć, ale złożonym procesem zachodzącym w „transmodalnych” obszarach mózgu wysokiego poziomu.
Badania: mapowanie indywidualnego umysłu
Zespół badawczy kierowany przez neurobiologa poznawczego Rodrigo Bragę z Northwestern University przyjął niekonwencjonalne podejście do badania obrazów mentalnych. Zamiast szukać przeciętnych wzorców w dużej grupie osób, skupili się na małej grupie ośmiu uczestników. Umożliwiło im to gromadzenie intensywnych, wielogodzinnych danych MRI w celu stworzenia indywidualnych map mózgu.
Koncentrując się na każdej osobie indywidualnie, badacze byli w stanie wyjaśnić ogromne różnice w sposobie, w jaki ludzie doświadczają własnych myśli. Uczestnicy otrzymali zadania o charakterze otwartym, takie jak:
– * „Wyobraź sobie zamek na wzgórzu.”
– * „Wyobraź sobie, że w radiu leci piosenka rockowa.”
Naukowcy nie tylko śledzili aktywność mózgu; śledzili jasność percepcyjną. Po każdym zadaniu uczestnicy zgłaszali, jak realistyczne i przejrzyste było ich doświadczenie mentalne, co pomogło zespołowi podzielić dane na dwie odrębne „kategorie” myślenia.
Dwie ścieżki wyobraźni
Badania wykazały, że mózg wykorzystuje różne wyspecjalizowane sieci w zależności od tego, co sobie wyobrażasz, a nie tylko od tego, który zmysł jest zaangażowany.
1. Obrazy przestrzenne i środowiskowe
Kiedy uczestnicy wyobrażali sobie lokalizacje, obiekty lub konkretne zdarzenia, zgłaszali wysoką żywotność wizualną. Zbiegło się to ze zwiększoną aktywnością w tak zwanej „sieci domyślnej A”, systemie odpowiedzialnym głównie za przetwarzanie przestrzenne. Sugeruje to, że kiedy wyobrażamy sobie scenę, nasze mózgi budują „gdzie”, a nie tylko rysują „co”.
2. Obrazy językowe i słuchowe
Gdy zadania dotyczyły mowy, monologów wewnętrznych czy języka, charakter procesu ulegał zmianie. Uczestnicy zgłaszali wysoką żywotność słuchową, a ich mózgi zaangażowały się w sieć językową – ten sam system, którego używamy podczas czytania lub słuchania cudzej mowy.
Przełom „transmodalny”.
Najbardziej znaczącym odkryciem było to, że aktywność ta występuje w strefach transmodalnych. W przeciwieństwie do głównych obszarów sensorycznych (które wykonują określone zadania, takie jak rozpoznawanie koloru lub wysokości), obszary transmodalne są „niezależne od typu zmysłu”. Przetwarzają informacje niezależnie od tego, czy docierają do nich oczami, uszami czy wyobraźnią.
To wyjaśnia, dlaczego obrazy mentalne wydają się tak kompletne. Mózg nie tylko uruchamia neurony wzrokowe i słuchowe; wykorzystuje sieci wysokiego poziomu do syntezy złożonych koncepcji w jedno doświadczenie mentalne.
Dlaczego to ma znaczenie: złożoność pojęcia „jasność”
Badanie dotyka również niuansu często pomijanego w neuronauce: różnicy między drobnymi szczegółami a całymi scenami.
Chociaż niektóre badania sugerują, że wyobrażenie sobie konkretnego, niedawno widzianego obiektu aktywuje wizualne obszary czuciowe (części mózgu przetwarzające kontury i kolory), to badanie wykazało, że wyobrażanie sobie całej sceny niekoniecznie uruchamia te same precyzyjne czujniki. Zamiast tego mózg skupia się na „szerszym obrazie” – relacjach przestrzennych i pojęciowej istocie sceny.
Jak zauważają psychologowie poznawczy, „jasność” nie jest pojedynczym, monolitycznym uczuciem. Jest to złożone, wielowarstwowe doświadczenie, które różni się w zależności od tego, czy poruszamy się po krajobrazie mentalnym, czy angażujemy się w wewnętrzny dialog.
Wniosek: mózg nie tylko „odtwarza” dane zmysłowe podczas wyobraźni; zamiast tego wykorzystuje sieci transmodalne wysokiego poziomu do konstruowania złożonych obrazów wielozmysłowych w oparciu o struktury przestrzenne i językowe.
