De ROSAT-satelliet, gelanceerd op 1 juni 1990, markeerde een cruciaal moment voor de ruimteastronomie. Het was niet zomaar een op zichzelf staand project; het was een samenwerkingsverband tussen Duitsland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. De missie duurde bijna negen jaar totdat ze op 12 februari 1999 werd ontmanteld. Het puin verbrandde uiteindelijk op 22 oktober 2011 in de atmosfeer van de aarde, waarmee een einde kwam aan een lange baan die al meer dan tien jaar om de planeet cirkelde.
Wat de ROSAT röntgenastronomie zo belangrijk maakte, was niet alleen de lange levensduur. Het was het ontwerp met dubbele telescoop. De satelliet had twee parallelle telescopen met grazing-incidentie aan boord. Eén richtte zich op röntgenfoto’s. Het leek veel op de apparatuur van het eerdere Einstein Observatorium, maar presteerde beter. Het had een groter geometrisch gebied. De spiegelresolutie was scherper. Dit maakte duidelijkere en gedetailleerdere waarnemingen mogelijk van hoogenergetische kosmische gebeurtenissen.
De tweede telescoop behandelde extreme ultraviolette golflengten. Dit was geen kleine toevoeging. Het was een primair wetenschappelijk instrument. Een positiegevoelige proportionele teller werkte met de röntgentelescoop. Het onderzocht de hemel over röntgengolflengten. Het resultaat was een enorme catalogus. Het vermeldde meer dan 150.000 bronnen. De positionele nauwkeurigheid was indrukwekkend en bleef binnen 30 boogseconden. Deze precisie hielp astronomen objecten te lokaliseren met een helderheid die voorheen moeilijk te bereiken was.
Het eerste grootveld-ultraviolette onderzoek
De hardware achter ROSAT röntgenastronomie omvatte een groothoekcamera. Het ging gepaard met de extreem-ultraviolette telescoop. Het had een gezichtsveld van 5 graden. Deze opstelling voerde een uitgebreid ultraviolet onderzoek uit. Het leverde bronposities op met boogminutenprecisie.
“Het produceerde een uitgebreid ultraviolet onderzoek met boogminuutbronposities in dit golflengtegebied, waardoor het het eerste instrument met dergelijke mogelijkheden was.”
Deze mogelijkheid was uniek. Geen enkel instrument had vóór ROSAT zo’n breed en nauwkeurig overzicht van dit specifieke golflengtegebied geboden. De spiegels waren met goud bedekt. Deze coating maakte gedetailleerd onderzoek van de lucht van 5 tot 124 angstrom mogelijk. Dat bereik omvatte cruciale datapunten voor het begrijpen van de hete, energetische componenten van het universum.
Kosmische geheimen blootleggen
De gegevens die ROSAT verzamelde gingen verder dan alleen het in kaart brengen van sterren. Het hielp wetenschappers de effecten van donkere materie op het intergalactische medium te observeren. Dit gebeurde door een nabijgelegen cluster van sterrenstelsels te bestuderen. Donkere materie is onzichtbaar, maar de zwaartekracht ervan beïnvloedt hoe zichtbare materie zich gedraagt. De observaties van ROSAT leverden bewijs voor deze interactie op een manier die voorheen moeilijk te isoleren was.
De missie behaalde ook verschillende “primeurs” in de astrofysica. Het heeft voor het eerst röntgenstraling van protosterren gedetecteerd. Dit zijn jonge sterren die zich nog steeds vormen, vaak verborgen achter stofwolken. Door ze op röntgenfoto’s te zien, kregen astronomen een nieuwe manier om de geboorte van sterren te bestuderen. Het maakte ook de eerste detectie van röntgenstraling van kometen. Dit onthulde hoe de atmosfeer van kometen interageert met de zonnewind.
Zelfs onze eigen maan werd een onderwerp van studie. ROSAT registreerde röntgenstralen afkomstig van het maanoppervlak. Dit hielp wetenschappers begrijpen hoe zonnestraling interageert met luchtloze lichamen.
De hardwarespecificaties waren nauwkeurig. De met goud beklede spiegels werkten over een specifiek spectrum. De groothoekcamera bood een unicum
