De Atlantic Meridional Overturning Currents (AMOC) krijgen een klap. En Groenland is degene die het uitdeelt.
Nieuw onderzoek bevestigt dat de afvloeiing van de smeltende ijskap zal leiden tot een sterke verzwakking, maar niet tot een stopzetting van deze belangrijke oceaanstromingen. Dat is een onderscheid met een enorm verschil. Het betekent dat we te maken hebben met ernstige ontwrichting, en niet met de abrupte, onomkeerbare ineenstorting waar sommige eerdere krantenkoppen over schreeuwden.
Tegen 2100 verwachten we alleen al door het smeltwater van Groenland een verdere daling van de AMOC-sterkte met 10% tot 19%. Bovenop de achteruitgang die wetenschappers al voorspellen als gevolg van de algemene opwarming, is dat een serieuze klap in het maag-darmkanaal.
De mechanismen van de vertraging
Hoe verandert ijs in een stroomonderbreker?
Eenvoudige natuurkunde. Het AMOC werkt als een mondiale lopende band. Het verplaatst warm water naar het noorden en zinkt koud, zout water naar de Noord-Atlantische Oceaan, waardoor het systeem meegetrokken wordt. Groenland verandert het recept.
Enorme hoeveelheden vers smeltwater stromen de Noord-Atlantische Oceaan in. Zoet water heeft een lagere dichtheid dan zout water. Het zinkt niet. In plaats daarvan zit het bovenop en verwarmt en verdunt het de oppervlaktelaag. Dat blokkeert de diepe waterformatie die de hele machine aandrijft.
De meeste klimaatmodellen zijn hier slordig in geweest. Daartoe behoort zeker het smeltwater van de Arctische regio. Maar de afvoer van Groenland? Vaak genegeerd. Waarom? Omdat de integratie van de Groenlandse ijskap specifieke, dynamische modellen vereist die veel hulpbronnen vereisen om te ontwikkelen.
“We hebben een specifiek model nodig voor de Groenlandse ijskap”, zegt Jost von Hardenberg van de Polytechnische Universiteit van Turijn. “Er zijn veel middelen voor nodig.”
Een eeuw smelten
De studie, gepubliceerd in Science Advances, maakte gebruik van een mondiaal klimaatmodel genaamd EC-EARTH3. Omdat het basismodel Groenland ontbeert, heeft het team versie 2 van het Community Ice Sheet Model toegevoegd om te zien wat er zou gebeuren.
De tijdlijn is wreed.
Groenland komt niet meteen in actie. Tot na 2100 blijft de smelt relatief beheersbaar. Toen? Het accelereert hard.
‘Groenland begint pas op die datum echt sterk te smelten’, merkte Von Hardenberg op.
Als we broeikasgassen in de atmosfeer blijven pompen, zou de ijskap van Groenland tegen 2300 verantwoordelijk kunnen zijn voor 40% van de totale AMOC-verzwakking. De zoetwaterpuls wordt extreem sterk en domineert de vergelijking.
De meeste modellen misten deze vertraagde piek. Ze onderschatten de cumulatieve impact omdat ze de afvoer van Groenland als een kleine voetnoot beschouwden en niet als een belangrijke motor in de 22e eeuw.
Herstel is mogelijk (voorlopig)
Hier is de draai.
Andere onderzoeken waarschuwen voor een ‘omslagpunt’. Als de AMOC eenmaal omvalt, komt deze nooit meer terug. Dit model zegt iets anders.
Toen Von Hardenberg en zijn team het smeltwater in hun simulatie uitschakelden, herstelde de AMOC zich. Toen ze de uitstoot van broeikasgassen terugschroefden, was het herstel compleet.
Dit suggereert dat de bloedsomloop stabieler is dan gevreesd. Het draait niet plotseling om. Het verzwakt. Geleidelijk. Omkeerbaar, als we snel handelen.
“Het komt overeen met een sterke verzwakking, maar niet met een shutdown”, zei Von Hardenberg.
Het AMOC blijft robuust. Het kan terugveren. Maar verwar veerkracht niet met onoverwinnelijkheid. Hoe langer we wachten, hoe moeilijker het wordt om de stekker uit de opwarming te trekken en het evenwicht te herstellen.
Het debat over robuustheid
Niet iedereen is bereid te kraaien over stabiliteit.
Jonathan Baker, een senior klimaatwetenschapper bij het Britse Met Office, wees erop dat het gebruik van slechts één model een beperking is. Hij was het ermee eens dat de smelting van Groenland onzekerheid toevoegt aan de toekomstvoorspellingen, maar drong aan op voorzichtigheid.
“Het herhalen van deze experimenten over een breder scala aan modellen zal belangrijk zijn,” zei Baker.
Nicholas Foucal van de Universiteit van Georgia is het daar niet mee eens. Hij vindt het resultaat robuust. Zijn logica? Je hebt enorme hoeveelheden zoet water nodig – veel meer dan Groenland – om het AMOC echt onomkeerbaar te laten crashen.
Maar Sybren Drijfhout van de Universiteit van Southampton duwt harder terug. Hij stelt dat het gebruikte model misschien te vergevingsgezind is. De parameters zorgen ervoor dat de AMOC veerkrachtiger lijkt dan in andere simulaties.
“De uitkomsten zijn niet verrassend en mogen ook niet als voorbeeldig voor het hele Modelensemble worden geïnterpreteerd”, waarschuwde Drijfhout.
Waarom het ertoe doet
Of je nu denkt dat het AMOC stabiel of kwetsbaar is, één ding is duidelijk: het negeren van Groenland is een vergissing.
Het integreren van de ijskap in klimaatmodellen vermindert de onzekerheid. Het geeft ons betere antwoorden op kritische vragen. Hoeveel zal de stroom afnemen in verschillende scenario’s? Wat betekent dat voor het klimaat in Noordwest-Europa? Of droogtes nabij de evenaar?
De volgende versie van het EC-EARTH3-model zal Groenland omvatten. Von Hardenberg hoopt de herstelresultaten ook in andere modellen te testen. Bemoedigende resultaten zijn precies dat: bemoedigend. Ze zijn geen bewijs.
Het smelten komt. De verzwakking komt eraan. De afsluiting is dat misschien niet. Maar de periode waarin we onze eigen toekomst kunnen bepalen, wordt kleiner met elk jaar dat de uitstoot verstrijkt.
Wij mogen kiezen of die verzwakking omkeert. Of blijft.
De ijskap spreekt al. Luisteren wij?
